Vidare utvikling av innovative løysingar for neste generasjon havbruk (Next Generation Fisheries-NGF) stod på dagsordenen på eit møte i Bergen i november 2005. Førre møte var hos Japans fiskeriministerium i 2004. Sentrale element i NGF er berekraft med omsyn til miljø, ressursar og økonomi. Løysinga kan bli store offshore-anlegg som kombinerer produksjon av fôr, mat, fornybar energi og andre produkt ved å nytte ressursane som djupvatnet i havet representerer.

Berekraftig produksjon av menneskemat frå havet var hovudtemaet på møtet som hadde deltakarar frå Japan, USA, Chile, England og Norge. Arbeid med å utvikle dette konseptet har ei 20-30 år lang historie som er forankra i kunnskap om teknologi, om djuphavet og om kva ressursar menneska kan få hente opp derifrå.

Potensialet i form av fornybar OTEC (Ocean Thermal Energy Conversion) energi frå havet er enormt, men kva kan ein hente ut ved å kombinere dette med mat-produksjon? Kan NGF bidra til å produsere mat til eit stendig aukande folketal på jorda, med ein predikert auke frå 6.5 milliardar i dag til 8 milliardar i 2030 og 9 milliardar i 2050? Tradisjonelt fiskeri har kuliminert ved ein fangst på ca. 80 millionar tonn/år, der halvparten skjer i avgrensa område langs kystane med naturleg oppstrømming (upwelling). Akvakultur bidreg med ca. 20% av total akvatisk matproduksjon og har eit potensiale til auka andel, men produksjonen er mange stader assosiert med betydeleg miljøbelasting.

Verda møter også ganske snart veggen når det gjeld utnytting av fossile og radioaktive stoff til energiproduksjon. Forbruket er i dag er om lag følgjande (reservoar, og forbruk): Olje/gass: 150Gt; 3,5 Gt/år; kol: 1,000 Gt; 5 Gt/år, og uran: 3 Mtu; 0.04 Mtu. Dette tilseier at olje/gass snart er ute medan kol og uran kan utnyttast i nokre hundre år til (for kol, berre dersom CO2 utsleppa kan handterast).

Dei opne havområda har eit stort potensial for å dekke det framtidige energi- og matbehovet gjennom berekraftig produksjon basert på kunstig, kontrollert oppstrømming av næringsrikt, kaldt djupvatn. Av særleg interesse er områda i tropiske og subtropiske område, der storstilt produksjon av fisk kan kombinerast med produksjon av fornybar energi frå havet gjennom OTEC-systemet. Såleis kan ein få kombinert bruk og inntekter frå ulike produkt.

OTEC er eit utprøvd og etablert konsept for kontinuerleg produksjon av fornybar energi. Frankrike var først ute, medan Japan, USA og India er langt framme på teknologisida i dag. OTEC utnyttar temperaturforskjellen mellom varmt overflatevatn i havet på låge breiddegrader og det kalde djupvatnet ca. ein kilometer under, ved varmeveksling og ekspansjon/kompresjon av eit drivmedium som t.d. ammoniakk som så driv ein turbin. OTEC vil fungere godt der temperaturforskjellen er over 20? C.

Teoretisk berekraftig energiuttak med OTEC utan negative miljøverknader er rekna til 12 TW, og dette tilsvarar om lag dagens totale bruk av primærenergi i verda, som ligg på ca. 4 EJ/år (1 EJ=1018J). I praksis vil ein kunne hente ut berre ein mindre del av dette potensialet for denne fornybare energikjelda p.g.a. praktiske omsyn og lang avstand til land og til dei store energibrukarane. Men ved å nytte energien til produksjon av andre energiberarar (t.d. hydrogen) og til fôrproduksjon for fisk, kan konseptet utviklast til store flytande sjølvforsynte einingar med mange produkt, inkludert fornybar energi.

Kunstig oppstrømming har lenge vore studert eksperimentelt på Hawaii (NEHLA) og i Toyama Bay og laboratoriet Kochi i Japan. Gjennom desse og andre forsøk har ein kunna rekne ut potensialet for marin bioproduksjon ved gjevne tilførsler av djupvatn. Ein småskala- installasjon, 10 MW OTEC, representerer ein pumperate på ca. 50 m3/s av djupvatn med 20-30 µmol nitrogen, motsvarande ca. 2 tonn nitrogen/dag. Under føresetnad av at dette blir tilgjengeleg for primærproduksjon som blir utnytta av larvar/zooplankton og som i sin tur blir utnytta av fisk (forventa effektfaktor per trofisk nivå på 0.2), vil produksjonspotensialet for eit slikt OTEC-anlegg ligge på ca 330 tonn fisk/år. Sal av fisken saman med sal av den fornybare energien og eventuelt andre produkt representerer eit betydeleg økonomisk potensiale, sjølv for ein såpass liten OTEC-installasjon (det finst OTEC-design for GW-kapasitet).

Norge er ein eksponent for innovative løysingar innanfor internasjonal havbruksnæring – mange nye konsept har vunne gjennomslag i marknaden opp gjennom åra. Trenden for matfisk har gått i retning av flytting av anlegg frå skjerma område ut mot kysten, og i det siste, òg ut i opne farvatn. Denne trenden har blitt drive ut frå mange omsyn slik som miljø (lus, næringssalt, lokal påverknad, arealrestriksjonar) og økonomi (frå småskala til storskala, lettare transport etc.). Gjennom dette har norsk havbruksindustri utvikla stor kompetanse som saman med norsk offshore-industri vil kunne bli nøkkelen til å bringe utviklinga av NGF vidare framover. For det er framleis behov for betydeleg forsking og utvikling før NGF kan ’ta av’; studiar av nye teknologiske løysingar, av marin biologi og val av artar, hydrofysikk og miljø.

Gjennom allereie etablerte samarbeidsavtalar mellom NIVA, PICHTR (Pacific International Center for High Technology Research) på Hawaii og RITE (Research Institute for the Innovative Technologies of the Earth) i Kyoto, er grunnlaget lagt for vidare samarbeid om utvikling av NGF. Runde Miljøsenter vil bidra til å kople industri og kompetanse på Møre opp mot dei internasjonale miljøa.